Nog maar een paar jaar geleden betekende ‘ontkoppelen’ vooral je telefoon wegleggen, je computer afsluiten of de televisie uitzetten. Tegenwoordig is het een veel diffuser probleem. De inhoud houdt nooit echt op. De ene video leidt tot de andere, een nieuwsfeed wordt eindeloos vernieuwd, de ene aanbeveling leidt tot de volgende, en kunstmatige intelligentie voegt daar nog een extra laag van permanente beschikbaarheid aan toe. We ‘consumeren’ niet langer alleen maar inhoud: we bewegen ons in een omgeving die is ontworpen om open, vloeiend en gepersonaliseerd te blijven, en altijd klaar te staan om onze aandacht vast te houden.
Juist daarom hebben veel mensen het gevoel dat ze niet meer kunnen loskomen. Niet omdat het hen aan wilskracht ontbreekt, maar omdat hun dagen tegenwoordig worden gedomineerd door een veelheid aan korte, aangename, gemakkelijk toegankelijke en vooral eindeloze prikkels. Recente cijfers bevestigen dit: de MILDECA benadrukt dat digitaal gebruik steeds meer de hele dag door plaatsvindt, terwijl de Arcom constateert dat Fransen van 12 jaar en ouder gemiddeld 4 uur per dag op internet doorbrengen.
De echte verandering: inhoud kent geen natuurlijk einde meer
Vroeger was er een breuk; vandaag is er continuïteit
Een van de grote verschillen met vroeger is dat er toen nog natuurlijke pauzemomenten waren. Je las een artikel tot het einde. Je keek naar een programma, en dan was het afgelopen. Je las een paar pagina’s, en dan legde je het boek neer. Tegenwoordig is alles zo ontworpen dat dit gevoel van ‘einde’ wordt vermeden. De feed gaat door. Het platform biedt aan: „voor jou“. De volgende video begint bijna vanzelf. De inhoud lijkt steeds relevanter, sluit beter aan bij wat we leuk vinden en is beter afgestemd op onze stemming of onze gewoonten.
Deze verschuiving is belangrijk, omdat ze onze relatie met de tijd verandert. We duiken niet langer alleen in een stukje inhoud, maar komen terecht in een vicieuze cirkel. En hoe vloeiender die lus verloopt, hoe moeilijker het wordt om het moment te herkennen waarop we zouden moeten stoppen. Addict’Aide wijst er overigens op dat gepersonaliseerde algoritmen, herhaalde meldingen en eindeloos scrollen tot de mechanismen behoren die de betrokkenheid op sociale media aanzienlijk verlengen.
AI versterkt dit gevoel van volledige beschikbaarheid
Kunstmatige intelligentie versterkt dit fenomeen nog verder, niet alleen omdat het inhoud produceert, maar ook omdat het de interactie vloeiender maakt. Je kunt vragen stellen, herformuleren, verkennen, vergelijken, genereren, discussiëren en opnieuw beginnen. De omgang met de inhoud krijgt bijna een conversatiekarakter. En dat maakt het nog moeilijker om ermee te stoppen, want het gaat niet langer alleen om passieve consumptie: er is het gevoel van een onmiddellijk, op maat gemaakt antwoord dat altijd beschikbaar is.
De MILDECA constateert nu al dat in 2025 15 % van de 15- tot 34-jarigen aangeeft meer dan 3 uur per dag te besteden aan interactie met kunstmatige intelligentie, tegenover 11 % van de totale Franse bevolking. Dit is geen toevalligheid: het toont aan dat AI nu een aanvulling vormt op andere vormen van aandachtstrekkerij, in plaats van deze te vervangen.
Wat ons hier houdt, is niet alleen de inhoud, maar ook wat het ons belet te voelen
Veel mensen pakken hun telefoon niet op omdat ze zich vervelen, maar om een leegte te voorkomen
Daar wordt het onderwerp pas echt interessant. Je zou kunnen denken dat de moeite om los te komen uitsluitend te maken heeft met de interessantheid van de inhoud. In werkelijkheid is dat niet altijd het geval. Veel mensen openen een app, starten een video of beginnen te scrollen, niet omdat ze een specifieke behoefte hebben, maar omdat er een klein leegte ontstaat. Een paar minuten wachten. Een golf van vermoeidheid. Het einde van de dag, zonder zin om na te denken. Een moment van onzekerheid vlak voor het slapengaan. De inhoud vult dan een leegte op.
Laten we eens kijken naar heel eenvoudige situaties. Iemand komt thuis van het werk, gaat ‘vijf minuten’ op bed zitten met zijn tablet en merkt een uur later dat hij er nog steeds helemaal in opgaat. Een ander bekijkt gewoon ‘een of twee filmpjes’ voordat hij het avondeten gaat klaarmaken, en verliest vervolgens volledig het besef van tijd. Weer iemand anders opent bij het ontwaken een app, zonder zelfs maar te weten wat hij of zij precies zoekt, alleen maar om niet meteen in de stilte van de dag terecht te komen. Het probleem is niet alleen de inhoud. Het is juist wat die inhoud voorkomt: de leegte, de verveling, de vermoeidheid, soms zelfs het terugkeren naar zichzelf.
De opluchting is vaak groter dan de werkelijke belangstelling
Het verraderlijke is dat deze gewoontes onmiddellijke verlichting bieden. Niet per se diepgaand, niet per se blijvend, maar op dat moment wel echt. Ze vullen de leegte op. Ze leiden de aandacht af. Ze geven het gevoel even op adem te kunnen komen. Ze voorkomen dat je alleen blijft zitten met spanning, vermoeidheid of een vaag gevoel van onbehagen. Daarom nestelen ze zich zo gemakkelijk in de kleine momenten van de dag.
Addict’Aide wijst er terecht op dat de moeilijkheid om los te komen van het scherm, de angst om informatie te missen, de frequente onderbrekingen, de verminderde concentratie en slaapstoornissen tot de tekenen behoren van een gebruik dat de overhand heeft gekregen. Het probleem is dus niet alleen de tijd die eraan wordt besteed, maar ook de plaats die dit gebruik inneemt op cruciale momenten in het dagelijks leven.
Sociale media en de eindeloze stroom aan content putten onze aandacht veel meer uit dan we denken
Het brein blijft alert, zelfs als we denken dat we ‘ontspannen’
Veel mensen hebben het gevoel dat scrollen of korte stukjes inhoud hen helpen om tot rust te komen. Toch is die ontspanning vaak bedrieglijk. We springen snel van het ene onderwerp naar het andere, van de ene emotie naar de andere, van het ene gezicht naar het andere, van de ene boodschap naar de andere. De hersenen komen niet echt tot rust. Ze blijven actief, gestimuleerd en bezig. Ze springen van het ene naar het andere. Ze vergelijken. Ze reageren. Ze wachten op wat er daarna komt.
Dat is ook de reden waarom sommige mensen zich vermoeider voelen nadat ze tijd op hun telefoon hebben doorgebracht dan voordat ze die ter hand namen. Ze zijn niet echt bijgekomen. Ze zijn vooral van prikkels veranderd. Arcom merkt op dat het online gebruik steeds intensiever wordt, terwijl Addict’Aide erop wijst dat blootstelling aan schermen voor het slapengaan of herhaalde onderbrekingen door meldingen een negatieve invloed hebben op de concentratie, de slaap en de stemming.
’s Avonds is de verleiding nog groter
Het einde van de dag is een bijzonder gevoelig moment. We zijn moe, minder alert en vatbaarder voor automatismen. Vaak is dat het moment waarop de telefoon een natuurlijk verlengstuk wordt van het bed, de bank of de tijd ‘voor onszelf’. Uit het MILDECA-onderzoek blijkt echter dat een groot deel van de Fransen blijft communiceren, video’s bekijkt of nieuws volgt op het moment dat ze naar bed gaan, en dat één op de twee gebruikers moeite heeft om zijn of haar digitale activiteiten te stoppen.
Dit punt is essentieel, omdat het aantoont dat het probleem zich niet beperkt tot tieners of mensen die veel tijd op sociale media doorbrengen. Het betreft ook volwassenen die avond na avond vervallen in gewoonten die onschuldig lijken, maar die uiteindelijk ten koste gaan van hun slaap, concentratie en de kwaliteit van hun rust.
Invloed komt niet meer alleen via reclame tot stand, maar ook via de algemene sfeer
Inhoud bepaalt uiteindelijk onze verlangens, ons ritme en soms ook onze stemming
Sociale media en de voortdurend gegenereerde inhoud beïnvloeden ons niet alleen door ons iets te verkopen. Ze beïnvloeden ook onze kijk op tijd, succes, het lichaam, vrije tijd, informatie en de vergelijking met anderen. De MILDECA benadrukt dat een groot deel van de gebruikers content van influencers bekijkt, en dat zowel jongeren als mensen die aangeven een kwetsbare geestelijke gezondheid te hebben, vaker aangeven beïnvloed te worden in hun levensstijl en manier van denken.
Dat verandert heel wat. We haken niet langer alleen maar moeilijk af omdat de inhoud leuk is. We haken moeilijk af omdat het het gevoel geeft dat we verbonden blijven met een sfeer, een gesprek, een norm, een stroom waarin we bang zijn onze plek te verliezen.
Het gaat niet alleen om de jongsten
Natuurlijk nemen bepaalde platforms een groot deel van de tijd van tieners in beslag. Arcom merkt bijvoorbeeld op dat Snapchat en TikTok, aangevuld met Instagram, YouTube en WhatsApp, bijna driekwart van de tijd die 12- tot 17-jarigen online doorbrengen, voor hun rekening nemen. Maar het zou een vergissing zijn om dit onderwerp alleen tot jongeren te beperken. Ook volwassenen richten hun pauzes, ontspanningsmomenten en vrije tijd steeds vaker in rond deze digitale omgevingen.
De controle terugkrijgen betekent niet dat je alles moet afsluiten
De eerste stap is om te achterhalen waarvoor je het scherm eigenlijk gebruikt in je dagelijkse leven
Je raakt sneller afgeleid als je begrijpt wat je zoekt op het moment dat je een platform opent. Is het een echte behoefte? Een gewoonte? Een manier om de stilte te vermijden? Een manier om het naar bed gaan uit te stellen? Een beetje verlichting na een te drukke dag? Zolang je jezelf deze vraag niet stelt, blijf je in een automatisme hangen.
Wat helpt, is niet per se een radicale ‘detox’. Vaak is het iets eenvoudigers: weer bewust omgaan met je schermgebruik. Een app openen met een specifiek doel. Bepaalde meldingen uitschakelen. Echte schermvrije momenten inlassen. Vermijd eindeloze content vlak voor het slapengaan. En bovenal: zoek andere manieren om even tot rust te komen die niet altijd via een scherm gaan.
Het gaat er niet om perfect te zijn, maar om weer echte pauzes te vinden
Addict’Aide beveelt juist heel concrete maatregelen aan: tijdslimieten instellen, meldingen uitschakelen, schermvrije momenten inplannen, de emotie herkennen die de drang om te kijken opwekt, en gedurende de dag weer activiteiten zonder scherm inplannen, zoals wandelen, lezen, muziek luisteren of echte ontmoetingen.
In wezen gaat dit onderwerp niet zozeer over technologie als wel over mentale vermoeidheid, permanente bereikbaarheid en de toenemende moeite om de leegte te accepteren. Daarom spreekt het tegenwoordig zoveel mensen aan.
Wat dit onderwerp over onze tijd zegt
Het wordt steeds moeilijker om even afstand te nemen, niet alleen omdat er steeds meer inhoud is – die bovendien vloeiender, persoonlijker en sneller wordt – maar ook omdat deze inhoud zich een weg baant in dagen die al overvol zijn. Ze beloven een onmiddellijke pauze, maar nemen vaak de plaats in van echte rust. Ze wekken de indruk dat je je ontspant, terwijl ze soms juist de staat van paraatheid verlengen. Ze lijken geen energie te kosten, terwijl ze juist aandacht, slaap en zelfbewustzijn vergen.
Dat is precies wat dit onderwerp zo actueel maakt. Het gaat niet alleen over schermen. Het gaat over onze relatie met leegte, met ritme, met vermoeidheid en met de toenemende moeilijkheid om een moment te beleven zonder het onmiddellijk te vullen.
